Legalna apteka
Stres - przyjaciel czy wróg?
Czym jest stres?
Odczuwamy go wszyscy i każdy odbiera go indywidualnie. Fizjologicznie jest to zespół reakcji psychofizjologicznych mobilizujących organizm do działania, tzw. „reakcji walki lub ucieczki”. Mechanizm ten jest uruchamiany jako odpowiedź na działanie stresora, czyli bodźca środowiskowego o odpowiednim natężeniu, interpretowanego przez układ limbiczny w mózgu jako zagrożenie. Przy zbyt dużej i zbyt częstej ekspozycji na stresory układ limbiczny może stać się zbyt wrażliwy i reagować na najmniejsze bodźce, które normalnie nie powinny uruchamiać reakcji stresowej. Stresor rozpoczyna kaskadę reakcji fizjologicznych (neurologicznych, hormonalnych, naczyniowo-sercowych) mobilizujących możliwości organizmu do przeciwstawienia się zagrożeniu i wyzwaniom środowiskowym.
Reakcja stresowa pozwoliła nam przetrwać jako gatunkowi. Dzięki wszystkim procesom fizjologicznym wywołującym reakcję stresową ludzie w trakcie swojej ewolucji mogli unikać bądź uciekać przed zagrożeniami, polować czy podejmować wszystkie działania służące przetrwaniu w trudnych warunkach środowiskowych.
Rodzaje stresu - jak je odróżnić?
Są dwa podstawowe rodzaje stresu.
Stres krótkoterminowy pojawia się nagle i zwykle jest intensywny, ale trwa krótko. Może być wywołany przez sytuacje takie jak nagłe zagrożenie, egzamin, konflikt lub wypadek.
Typowe reakcje to przyspieszone bicie serca, wzrost ciśnienia krwi, pocenie się i zwiększona czujność. Krótkotrwały stres to poprawa mobilizacji i energii, poprawa koncentracji.
Stres długoterminowy (przewlekły) wynika z długotrwałych stresorów, które trwają tygodnie, miesiące lub nawet lata. Może być spowodowany przewlekłą chorobą, trudną sytuacją zawodową, problemami finansowymi lub chronicznym konfliktem w relacjach.
Długotrwała ekspozycja na stres może prowadzić do wyczerpania zasobów organizmu i poważnych problemów zdrowotnych.
Wpływ stresu na organizm: Poznaj mechanizmy i skutki długotrwałego stresu
Reakcja na stres wiąże się z dwoma systemami w naszym ciele. Pierwszy system to układ sympatycznonadnerczowy. Odpowiada on za zapoczątkowanie reakcji „walki lub ucieczki” po wykryciu stresora, którym może być zagrożenie fizyczne, emocjonalne lub psychiczne. Pobudzenie układu nerwowego prowadzi do stymulacji nadnerczy, które uwalniają adrenalinę i noradrenalinę. Te hormony powodują:
przyspieszenie akcji serca i zwiększenie ciśnienia krwi,
rozszerzenie naczyń krwionośnych w mięśniach szkieletowych,
rozszerzenie oskrzeli, dzięki czemu polepszone jest pobieranie tlenu,
podwyższenie poziomu glukozy we krwi dzięki stymulacji rozkładu glikogenu w wątrobie,
przekierowanie krwi z układu trawiennego do mięśni.
Pozwala to zużywać więcej energii w sytuacji zagrożenia. System ten przygotowuje organizm do natychmiastowej reakcji. Sam układ trawienny zostaje wyhamowany i spowolniony (z wyjątkiem okrężnicy, która zostaje pobudzona do skurczów - stąd często objawem stresu jest biegunka).
Drugi system to aktywacja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA). Jest to bardziej złożona, wolniejsza, ale też długotrwała odpowiedź, obejmująca uwalnianie kortyzolu, który pomaga organizmowi radzić sobie ze stresem przez dłuższy czas. Kortyzol jest substancją działającą na wiele tkanek, pomagając przystosować się do długotrwałego stresu.
Stymuluje produkcję cukru z niecukrowych źródeł w wątrobie i uwalnianie go do krwioobiegu.
Działa też mocno przeciwzapalnie i hamuje układ odpornościowy.
W krótkiej perspektywie kortyzol wspomoże pamięć i koncentrację.
Długotrwale podwyższony w związku ze stresem poziom kortyzolu niesie ze soba niekorzystne skutki związane z jego fizjologicznym działaniem. Stale podwyższony poziom cukru we krwi będzie sprzyjał powstawaniu zaburzeń metabolicznych, rozwojowi cukrzycy i uszkodzeniu śródbłonka naczyń krwionośnych, co dalej może prowadzić do miażdżycy. Niesie to ze sobą zwiększenie ryzyka chorób serca i udaru mózgu.
Wyhamowanie układu odpornościowego i zmniejszenie reakcji zapalnej będzie sprzyjało nie tylko nawracającym infekcjom, ale też będzie zaburzało gojenie, przez co mogą pojawić się bóle przeciążeniowe stawów, kręgosłupa i tkanek miękkich. Wpływ stresu na zmiany motoryki i funkcji układu pokarmowego może doprowadzić do problemów jelitowych, w tym zaparć, biegunek i bólów brzucha. Wyhamowanie układu pokarmowego powoduje:
zaburzenie procesu trawienia,
powstanie dysbiozy flory bakteryjnej jelit wynikających z zalegania dużej ilości niestrawionych resztek pokarmowych,
rozwój funkcjonalnych problemów jelitowych takich jak zespół jelita drażliwego.
Warto nadmienić, że długotrwała reakcja stresowa przez zmniejszenie przepływu krwi przez narządy wewnętrzne osłabia błonę śluzową żołądka, będącą barierą ochronną przed kwasem żołądkowym, przez co istnieje większe ryzyko wystąpienia choroby wrzodowej.
Długotrwały stres wpływa też negatywnie na psychikę i życie społeczne. Może:
przyczynić się do rozwoju zaburzeń lękowych,
objawiać się ciągłym niepokojem, obojętnością i brakiem energii na normalne funkcjonowanie,
być czynnikiem rozwoju zaburzeń depresyjnych.
Zaburzeniu może ulec też sen, a co za tym idzie, również regeneracja. Pogorszenie nastroju, brak odpoczynku i rozdrażnienie negatywnie wpłyną na relacje interpersonalne i mogą prowadzić do wycofania społecznego. Warto nadmienić, że długotrwały stres może też sprzyjać rozwojowi uzależnień od substancji takich jak alkohol, nikotyna czy narkotyki, które stymulują układ nagrody w mózgu, a wydzielona dzięki temu dopamina osłabia odczuwanie stresu.
Jak sobie radzić ze stresem?
Istnieje wiele metod i możliwości efektywnego zarządzania stresem i radzenia sobie z nim, co jest kluczowe dla utrzymania zdrowia i dobrego samopoczucia. Trzeba zdać sobie sprawę, że stresu nie da się uniknąć, a reakcja na stresor jest całkowicie naturalna. Rozwój psychologii, farmakologii i coraz lepsze poznanie mechanizmów działania stresu pozwalają tworzyć coraz więcej strategii radzenia sobie z nim.
Techniki relaksacyjne
Skuteczne w regulacji układu nerwowego są techniki relaksacyjne, takie jak medytacja i ćwiczenia świadomego oddychania, które pomagają zrównoważyć współczulny i przywspółczulny układ nerwowy i regulować reakcję stresową. Systemy ćwiczeń i oddechu takie jak joga czy tai chi pozwalają nie tylko wyciszyć układ nerwowy, ale też poprawić elastyczność tkanek i zdrowie fizyczne.
Zmiana nawyków
Bardzo istotna jest zmiana niektórych nawyków, unikanie używek, zadbanie o zdrową dietę i sen. W przypadku problemów z tymi aspektami warto skorzystać z pomocy dietetyka, psychologa czy psychiatry, którzy mogą wspomóc nasze zdrowie farmakoterapią. Kluczowa jest dobra organizacja czasu i priorytetów oraz nienakładanie na siebie zbyt wielu zadań i odpowiedzialności, aby zmniejszyć przeciążenie obowiązkami.
Hobby
W zarządzaniu stresem na pewno pomaga posiadanie hobby, które pozwala oderwać myśli od obowiązków oraz regularna aktywność fizyczna.
Osteopatia a stres – jak terapia manualna pomaga wyciszyć układ nerwowy?
Dużą pomocą w przypadku przewlekłego stresu może być terapia osteopatyczna. Osteopatia jako holistyczna forma pracy ze zdrowiem człowieka bierze pod uwagę również psychikę i strefę emocjonalną zdrowia. Osteopata, stosując odpowiednie techniki pracy manualnej może wpływać na autonomiczny układ nerwowy, stymulować nerw błędny, poprawiać krążenie i przede wszystkim redukować ból, który często jest jednym z głównych przyczyn długotrwałego stresu.
Terapia osteopatyczna zwykle pobudza przywspółczulny układ nerwowy, który odpowiada za relaks, regenerację, trawienie i sen. Osoba cierpiąca z powodu przewlekłego stresu, u której ta część układu nerwowego jest wyhamowana przez ciągłą gotowość do „walki lub ucieczki”, może odczuć dużą poprawę samopoczucia.
Oczywiście terapia osteopatyczna to nie wszystko. Całościowa opieka nad osobą cierpiącą z powodu przewlekłego stresu wymaga współpracy wielu specjalistów, którzy mogą zająć się konsekwencjami zdrowotnymi tego stanu.
Stres jest nieodłącznym elementem życia, który może mieć zarówno pozytywne, jak i negatywne skutki. Krótkotrwały stres jest naszym sprzymierzeńcem, pozwala się zmobilizować i stawić czoła wyzwaniom dnia codziennego. Stresu nie da się uniknąć ale bardzo istotne jest, aby po okresie mobilizacji następował okres wyciszenia, odpoczynku i relaksu. Problem zaczyna się, kiedy stres przybiera formę przewlekłą, zmuszając organizm do długotrwałego zużywania swoich zasobów, zmian adaptacyjnych w jego fizjologii i zmiany zachowań.
Kluczowe jest rozpoznawanie źródeł stresu, zrozumienie mechanizmów jego działania oraz stosowanie skutecznych strategii zarządzania stresem, aby minimalizować jego negatywne konsekwencje i utrzymać zdrowie oraz dobre samopoczucie. Zarządzanie stresem wymaga holistycznego podejścia uwzględniającego zdrowie fizyczne, psychiczne i emocjonalne. Pomocna jest psychoterapia, techniki oddechowe, terapia osteopatyczna.