Anemia - objawy, przyczyny i leczenie

Czym jest anemia i na czym polega niedokrwistość?

Anemia to stan, w którym krew nie jest w stanie dostarczyć odpowiedniej ilości tlenu do komórek organizmu. Najczęściej wynika to z niedoboru hemoglobiny - białka zawartego w czerwonych krwinkach, odpowiedzialnego za wiązanie i transport tlenu z płuc do tkanek. Niedokrwistość nie jest jedną chorobą, lecz zespołem objawów, które mogą mieć różnorodne przyczyny.

W praktyce klinicznej o anemii mówimy wtedy, gdy parametry krwi, takie jak stężenie hemoglobiny, hematokryt czy liczba erytrocytów, spadają poniżej normy dla danej płci i wieku. Skutkiem jest osłabienie, bladość skóry, duszność i zmniejszona wydolność organizmu, co może wpływać na codzienne funkcjonowanie.

Rodzaje anemii i najczęstsze postacie choroby

Wyróżnia się wiele typów anemii, które klasyfikuje się na podstawie wielkości i wyglądu krwinek czerwonych oraz mechanizmu powstawania choroby. Najczęściej spotykaną postacią jest anemia z niedoboru żelaza, wynikająca z niewystarczającej podaży tego pierwiastka lub jego utraty wraz z krwią.

Do innych ważnych rodzajów należą anemia megaloblastyczna (z niedoboru witaminy B12 lub kwasu foliowego), anemia hemolityczna (związana z nadmiernym rozpadem erytrocytów) oraz anemia chorób przewlekłych. Każda z nich wymaga odmiennego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego.

Przyczyny anemii związane z niedoborami i chorobami

Najczęstszą przyczyną niedokrwistości są niedobory składników niezbędnych do produkcji krwinek czerwonych, przede wszystkim żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego. Niedostateczna ilość tych substancji w diecie, zaburzenia wchłaniania w przewodzie pokarmowym lub zwiększone zapotrzebowanie (np. w ciąży) mogą prowadzić do rozwoju anemii.

Anemia bywa także skutkiem chorób przewlekłych, takich jak niewydolność nerek, choroby zapalne jelit, nowotwory czy choroby autoimmunologiczne. W takich przypadkach zaburzone jest wytwarzanie erytropoetyny lub dochodzi do utraty krwi bądź zwiększonego rozpadu krwinek.

Objawy anemii ze strony układu nerwowego i krążenia

Niedotlenienie tkanek wpływa szczególnie na układ nerwowy, powodując bóle i zawroty głowy, problemy z koncentracją, senność oraz uczucie osłabienia. U części pacjentów mogą pojawić się zaburzenia pamięci i drażliwość, a w cięższych przypadkach nawet omdlenia.

Układ krążenia reaguje na anemię przyspieszeniem akcji serca i uczuciem kołatania. Częsta jest także duszność wysiłkowa, bladość skóry i błon śluzowych oraz uczucie zimna w kończynach, wynikające z gorszego dotlenienia tkanek.

Jak wykryć anemię na podstawie objawów i badań?

Pierwszym sygnałem, który może sugerować niedokrwistość, są niespecyficzne objawy, takie jak przewlekłe zmęczenie, spadek wydolności fizycznej czy bladość. Choć same symptomy nie pozwalają na postawienie jednoznacznej diagnozy, powinny skłonić do wykonania podstawowych badań krwi.

Rozpoznanie anemii opiera się na analizie wyników morfologii oraz dodatkowych testów laboratoryjnych. Dopiero po ustaleniu rodzaju i przyczyny choroby możliwe jest wdrożenie celowanego leczenia.

Badania krwi stosowane w diagnostyce anemii

Podstawowym badaniem jest morfologia krwi, która pozwala ocenić stężenie hemoglobiny, liczbę erytrocytów oraz wskaźniki krwinkowe, takie jak MCV, MCH i MCHC. Na ich podstawie można wstępnie określić typ anemii.

W diagnostyce wykorzystuje się także oznaczenia poziomu żelaza, ferrytyny, witaminy B12, kwasu foliowego oraz badań oceniających funkcję nerek i stany zapalne. Czasem konieczne są bardziej zaawansowane testy, np. badanie szpiku kostnego.

Leczenie anemii w zależności od przyczyny

Terapia niedokrwistości zawsze powinna być ukierunkowana na jej przyczynę. W anemii z niedoboru żelaza podstawą jest uzupełnienie tego pierwiastka, natomiast w przypadku niedoborów witamin stosuje się odpowiednią suplementację.

W ciężkich postaciach choroby lub w anemii wtórnej do schorzeń przewlekłych konieczne może być leczenie choroby podstawowej, a czasem także przetoczenie koncentratu krwinek czerwonych. W praktyce klinicznej stosuje się również specjalistyczne leki na anemię, które stymulują produkcję erytrocytów lub uzupełniają brakujące składniki.